Naakt dat raakt: anders kijken naar lichamen

Anders kijken naar lichamen in kunst en fotografie

Het menselijk lichaam is al eeuwenlang een belangrijk onderwerp in de kunst. Denk aan schilderijen, beelden, performances en fotografie. Vaak werd het lichaam vroeger afgebeeld volgens een ideaalbeeld: jong, glad, sterk of perfect in verhouding.

Museum Arnhem kiest met Naakt dat raakt voor een andere benadering. De tentoonstelling laat lichamen zien in allerlei vormen, kleuren, leeftijden en genders. Daardoor gaat de tentoonstelling niet over “mooi” of “perfect”. Het gaat juist over menselijkheid, kwetsbaarheid, trots en identiteit.

Dat maakt de tentoonstelling ook interessant als je zelf fotografeert. Je ontdekt hoe krachtig een lichaam in beeld kan zijn, zonder dat het sensationeel hoeft te worden.

Leren kijken zonder oordeel

Een belangrijk thema in de tentoonstelling is de manier waarop we naar lichamen kijken. Wie bepaalt welk lichaam zichtbaar mag zijn? Waarom voelt naakt soms ongemakkelijk? En wanneer wordt iemand echt gezien, in plaats van bekeken?

Voor fotografen zijn dit waardevolle vragen. Bij portretfotografie werk je altijd met de blik van de kijker. Je kiest hoe iemand in beeld komt. Een houding, uitsnede, lichtval of achtergrond kan veel invloed hebben op hoe iemand overkomt.

Tip voor starters: kijk tijdens je museumbezoek niet alleen naar wat er op het kunstwerk staat. Let ook op hoe het beeld is gemaakt. Waar valt het licht? Welke houding heeft het lichaam? Voelt het beeld krachtig, kwetsbaar, rustig of confronterend?

Vier thema’s rond het naakte lichaam

De tentoonstelling is opgebouwd rond vier thema’s. Elk thema laat op een andere manier zien hoe kunstenaars het lichaam gebruiken om iets te vertellen.

Naakt en normen

In dit deel zie je hoe kunstenaars bestaande normen over het lichaam bevragen. Niet elk lichaam past in het klassieke schoonheidsideaal, en juist dat maakt deze werken belangrijk.

Je ziet onder meer werk van Deborah de Robertis, Suzanne Valadon, Jaimy Gail en Jocelyn Lee. Hun werk toont verschillende soorten lichamen, zoals oudere, vollere, incomplete en menstruerende lichamen.

Voor beginnende fotografen is dit een mooie les in representatie. Dat betekent: wie krijgt een plek in beeld, en op welke manier? Fotografie kan helpen om mensen zichtbaar te maken die vaak minder aandacht krijgen.

Naakt en natuur

In het thema Naakt en natuur staat de band tussen mens en natuur centraal. Kunstenaars als Ana Mendieta, Laura Aguilar en Rosana Paulino tonen lichamen in landschappen en natuurlijke omgevingen.

Hier gaat het niet alleen om het lichaam zelf. Het gaat ook om de relatie tussen mens en omgeving. Dat kan inspirerend zijn als je graag buiten fotografeert.

Let bijvoorbeeld op hoe het lichaam past binnen het landschap. Is de persoon klein in beeld, of juist heel aanwezig? Voelt het lichaam onderdeel van de natuur, of staat het er los van?

Naakt en identiteit

Het derde thema gaat over identiteit. Daarbij spelen onderwerpen als gender, cultuur, afkomst, nationaliteit en spiritualiteit een rol.

In dit deel zie je werk van onder anderen Zanele Muholi, Kliment Nikolaevich Redko, Yulia Tsvetkova, Leo Xander Foo en Tracey Rose. Zij gebruiken het lichaam om vooroordelen te onderzoeken en ongelijkheid zichtbaar te maken.

Bijzonder is ook de presentatie van Arabische naakten. Die zijn in Nederlandse musea niet vaak te zien. Museum Arnhem toont onder meer werk van Gazbia Sirry, Amy Nimr en Bahman Mohasses.

Voor fotografen laat dit thema zien dat een portret nooit neutraal is. Kleding, houding, blik, achtergrond en context vertellen allemaal iets over wie iemand is of hoe iemand gezien wordt.

Naakt en de blik van de ander

Het laatste thema gaat over kijken en bekeken worden. Hoe beoordelen we lichamen? Wanneer wordt iemand een object? En hoe kunnen kunstenaars zich daartegen verzetten?

Kunstenaars als Louise Bourgeois, Ineke Kaagman, Kinke Kooi en Sarah Taibah gebruiken humor, kwetsbaarheid, provocatie en symboliek om schoonheidsidealen te doorbreken.

Ook sculpturen van Maria Roosen en Antoine Berghs onderzoeken wat het lichaam kan betekenen. Het lichaam wordt hier niet alleen gezien als vorm, maar ook als drager van gevoel, herinnering en betekenis.

Wat kun je hiervan leren als fotograaf?

Ook als je vooral met fotografie bezig bent, kan deze tentoonstelling veel inspiratie geven. Je leert bewuster kijken naar beeldtaal. Dat is de manier waarop een beeld iets vertelt zonder woorden.

Let bijvoorbeeld op:

• hoe een lichaamshouding emotie kan oproepen;
• hoe licht en schaduw invloed hebben op sfeer;
• hoe een uitsnede bepaalt wat je wel en niet ziet;
• hoe de blik van de fotograaf invloed heeft op het beeld;
• hoe belangrijk respect en context zijn bij het fotograferen van mensen.

Naakt in kunst vraagt om zorgvuldigheid. Het gaat niet alleen om wat je toont, maar ook om waarom je het toont. Die gedachte is ook waardevol bij portretfotografie, documentairefotografie en autonoom werk.

Gratis audiotour met Lotte van Eijk en Glenn Helberg

Bij Naakt dat raakt is een gratis audiotour beschikbaar. Je kunt deze beluisteren via je eigen smartphone. In de audiotour bespreken Lotte van Eijk en Glenn Helberg verschillende kunstwerken op een open, persoonlijke en vaak humoristische manier.

Lotte van Eijk is bekend binnen de body positivity-beweging. Die beweging draait om het accepteren en waarderen van verschillende lichamen. Glenn Helberg is psychiater, activist en educator. Hij zet zich in voor gelijkheid en medemenselijkheid.

De audiotour kan helpen om de kunstwerken beter te begrijpen. Zeker als je nog niet vaak naar tentoonstellingen over dit onderwerp bent geweest, geeft de audiotour extra context.

Over Museum Arnhem

Museum Arnhem is een museum voor moderne en hedendaagse kunst en vormgeving. Het museum heeft veel aandacht voor maatschappelijke thema’s, zoals identiteit, emancipatie, macht, gender en representatie.

Ook verzamelt het museum al lange tijd werk van vrouwelijke, feministische en queer kunstenaars. Daardoor past Naakt dat raakt goed bij de collectie en de visie van het museum.

De tentoonstelling laat zien dat het lichaam meer is dan een onderwerp om af te beelden. Het lichaam kan ook een plek zijn waar persoonlijke ervaringen en maatschappelijke vragen samenkomen.

Praktische informatie

• Tentoonstelling: Naakt dat raakt
• Locatie: Museum Arnhem
• Te zien tot en met: 20 september 2026
• Onderwerp: het naakte lichaam in de beeldende kunst
• Audiotour: gratis te beluisteren via je eigen smartphone
• Website: museumarnhem.nl

Tot slot

Naakt dat raakt is geen tentoonstelling die alleen over naakt gaat. Het is vooral een tentoonstelling over kijken. Hoe kijken we naar lichamen? Welke beelden vinden we normaal? En hoe kunnen kunstenaars ons helpen om anders te kijken?

Voor beginnende fotografen is dat een waardevolle les. Goede fotografie begint namelijk niet alleen met je camera-instellingen. Het begint vooral met aandachtig kijken

Foto boven artikel: melanie bonajo (in samenwerking met Emmeline de Mooij), Bush compulsion a primitive breakthrough in the mind, 2008