Eva Besnyö tentoonstelling in Den Haag
Van 5 september 2026 tot en met 31 januari 2027 zie je in Fotomuseum Den Haag de tentoonstelling Eva Besnyö – De bevrijde camera. De tentoonstelling laat het werk zien van Eva Besnyö, een van de belangrijkste fotografen in de Nederlandse fotografie van de twintigste eeuw. Voor starters is deze tentoonstelling extra interessant. Je ziet hoe Besnyö haar camera gebruikte om de wereld om haar heen vast te leggen: persoonlijk, kritisch en vernieuwend. Haar werk laat zien hoe krachtig fotografie kan zijn als je bewust kijkt naar mensen, steden, lijnen, beweging en maatschappelijke verandering.
Eva Besnyö tentoonstelling voor startende fotografen
Voor Eva Besnyö – De bevrijde camera put Fotomuseum Den Haag uit de eigen collectie. Dat is een van de grootste Besnyö-verzamelingen ter wereld. De tentoonstelling laat vintageafdrukken, archiefmateriaal, tijdschriften, brieven en persoonlijke documenten zien.
Een vintageafdruk is een fotoafdruk uit de tijd waarin de fotograaf zelf actief was. Daardoor kom je dicht bij de oorspronkelijke manier waarop het werk werd gemaakt en bekeken.
De tentoonstelling volgt Besnyö’s leven door een veranderend Europa. Je reist als bezoeker mee van Boedapest en Berlijn naar Bergen en Amsterdam. Ook zie je hoe haar werk zich ontwikkelde: van de Nieuwe Fotografie tot haar betrokkenheid bij de vrouwenbeweging in de jaren zeventig.
Wie was Eva Besnyö?
Eva Besnyö werd in 1910 geboren in Boedapest. Als tiener kreeg zij van haar vader een camera. Dat moment bleek bepalend voor de rest van haar leven. In Boedapest volgde ze lessen bij fotograaf József Pécsi, die haar stimuleerde om verder te kijken dan alleen een mooi plaatje.
Ze leerde haar camera gebruiken om de moderne wereld op een nieuwe manier vast te leggen. In 1930 vertrok Besnyö naar Berlijn, waar ze terechtkwam in een stad vol kunst, experiment en moderne beeldcultuur. Door het opkomende fascisme verhuisde ze begin jaren dertig naar Nederland.
Samen met haar toenmalige geliefde John Fernhout vestigde ze zich in Bergen. Via haar schoonfamilie, onder wie kunstenaar Charley Toorop, kwam ze in contact met de artistieke voorhoede van Nederland.
Naast foto’s en persoonlijke documenten van Besnyö zijn er ook zelfportretten van Charley Toorop en stoelen van Gerrit Rietveld te zien. Daarmee laat de tentoonstelling zien hoe sterk Besnyö verbonden was met het artistieke netwerk van haar tijd.
Kunstenaar en ontwerper György Kepes, Berlijn, 1931 © Eva Besnyö / Maria Austria Instituut
Wat is Nieuwe Fotografie?
Besnyö wordt gezien als een belangrijke vertegenwoordiger van de Nieuwe Fotografie in Nederland. Deze stroming wordt ook wel Neues Sehen genoemd. Bij de Nieuwe Fotografie werd de camera niet meer gezien als een soort schilderkwast. Fotografie werd juist een zelfstandig medium, met een eigen kracht.
Fotografen gingen anders kijken. Ze gebruikten verrassende camerastandpunten, diagonale lijnen, sterke composities en aandacht voor het dagelijks leven. Denk bijvoorbeeld aan een foto van bovenaf, een schuine straatlijn of een simpel alledaags moment dat ineens bijzonder wordt.
Voor startende fotografen is dat een mooie les. Je hoeft niet altijd iets spectaculairs te fotograferen. Soms wordt een foto juist sterk door de manier waarop je kijkt.
Let op lijnen, mensen en beweging
Besnyö gebruikte haar camera om de moderne wereld van dichtbij te volgen. Mensen, steden, architectuur en maatschappelijke veranderingen komen vaak terug in haar werk. Haar foto’s zijn scherp geobserveerd, maar voelen niet afstandelijk. Ze laten een wereld in beweging zien.
Dat maakt haar werk nog steeds leerzaam voor iedereen die bewuster wil fotograferen. Let in de tentoonstelling bijvoorbeeld op lijnen in gebouwen, straten en interieurs. Kijk ook hoe Besnyö mensen in beeld brengt. Vaak vertelt haar compositie al veel, nog voordat je precies weet wat er op de foto gebeurt.
Een diagonale lijn kan een beeld dynamischer maken. Een laag camerastandpunt kan iemand krachtiger laten lijken. Een rustige achtergrond kan ervoor zorgen dat je onderwerp sterker naar voren komt. Door zulke keuzes bewust te bekijken, train je je eigen fotografische blik.
Fotografie als manier om verhalen te vertellen
De Tweede Wereldoorlog betekende een grote breuk in het leven en werk van Besnyö. Als Joodse vrouw moest zij onderduiken. Haar fotografiepraktijk kwam daardoor volledig stil te liggen. Na de oorlog pakte ze haar camera weer op. Ze fotografeerde de wederopbouw, het dagelijks leven en de veranderingen in Nederland.
Voor starters laat dit zien dat fotografie ook een manier kan zijn om tijd vast te leggen. Foto’s bewaren niet alleen gezichten of plekken. Ze bewaren ook sfeer, geschiedenis en maatschappelijke verandering.
In de jaren zeventig raakte Besnyö betrokken bij de feministische Dolle Mina-beweging. Deze beweging kwam op voor gelijke rechten en meer zichtbaarheid van vrouwen. Besnyö fotografeerde de vrouwenemancipatie van dichtbij. Haar beelden groeiden uit tot belangrijke documenten van activisme en maatschappelijke strijd.
Hier zie je hoe fotografie meer kan zijn dan registreren. Een foto kan ook iets zichtbaar maken dat anders misschien minder aandacht krijgt. Dat is een belangrijke gedachte voor iedereen die met fotografie verhalen wil vertellen.
Protest van feministische actiegroep Dolle Mina: ‘Terug naar de breinaald’, Amsterdam, 1976 © Eva Besnyö / Maria Austria Instituut
Een bijzondere collectie en publicatie
In 2023 verwierf Fotomuseum Den Haag / Kunstmuseum Den Haag een belangrijke collectie van 341 afdrukken van Eva Besnyö. Deze foto’s zijn door Besnyö zelf of onder haar toezicht afgedrukt in de donkere kamer.
De collectie bevat onder meer het bekende portret van het jongetje met de bas. Ook zijn er portretten van kunstenaarsvrienden zoals Charley Toorop en Violette Cornelius te zien. Daarnaast toont de collectie een straatbeeld op de Starnberger Straße in Berlijn. Daarin zie je duidelijk haar gebruik van diagonale lijnen. Zulke lijnen kunnen een foto extra spanning en beweging geven.
De collectie was in bezit van Iara Brusse, de dochter van Besnyö. Fotomuseum Den Haag verwierf de verzameling door aankoop en schenking, met steun van het Erik Bos Fonds.
Bij de tentoonstelling verschijnt ook de publicatie Eva Besnyö – De bevrijde camera. Het boek bevat tekstbijdragen van Maurits de Bruijn, Nienke Coers, Margriet Schavemaker, Iris Sikking, Lou Stoppard en Willemijn van der Zwaan. De vormgeving is in handen van Hans Gremmen. De uitgave verschijnt bij Hannibal Books.
Praktische informatie
- Tentoonstelling: Eva Besnyö – De bevrijde camera
- Locatie: Fotomuseum Den Haag
- Te zien van: 5 september 2026
- Te zien tot en met: 31 januari 2027
- Publicatie: Eva Besnyö – De bevrijde camera, Hannibal Books
Kijktip voor starters
Neem tijdens je bezoek de tijd om goed naar de composities te kijken. Waar staat de fotograaf? Welke lijnen vallen op? Wat gebeurt er op de achtergrond? En waarom voelt een beeld rustig, spannend of juist dynamisch?
Door zo te kijken, leer je niet alleen meer over Eva Besnyö. Je traint ook je eigen fotografische blik.
Met steun van: Gemeente Den Haag, VriendenLoterij, Erik Bos Fonds, Vereniging Vrienden van Kunstmuseum Den Haag en V-fonds.
Het onderzoek voorafgaand aan de tentoonstelling en publicatie is tot stand gekomen met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar fonds voor Onderzoek naar Moderne en Hedendaagse kunst.
Foto boven artikel: Zomerhuis van familie Dijkstra, ontworpen door architecten Merkelbach en Karsten, Groet, 1934 © Eva Besnyö / Maria Austria Instituut
Lees meer
